Soğukkanlı hayvanlardan olan sürüngenler (Reptilia), kaplumbağa,
yılan, kertenkele ve timsah olmak üzere dört alt gruba ayrılmaktadır. Dünya
üzerinde yaklaşık 8000 kadar türü bulunan sürüngenler, Antarktika hariç tüm
kıtalarda yaşamaktadır. Vücut sıcaklığı, memeli hayvanlarda soğuk ve sıcakta
her zaman değişmeden kalabilmesine rağmen, sürüngenlerde ise diğer soğukkanlı
hayvanlardaki gibi çevreye bağlı olarak değişmektedir. Çoğu sürüngenin derisi kuru
ve pulludur, kaplumbağalar ise kalın bir kabuğa sahiptir. Çoğu sürüngen, kuşlar
gibi yumurtayla çoğalır, bu yumurta yılanlarda oldukça yumuşaktır. Kertenkelelerin
yaklaşık 2500 kadar yaşayan türü bilinmektedir. Kertenkele ve yılanlar evrimsel
açıdan yakın akrabadır. Yılanların aksine çoğu kertenkele dört ayağa sahiptir.
Fakat ayakları körelmiş olan kertenkele türleri de vardır. Kör yılan ("yılansı
kertenkele") dediğimiz sürüngen, aslında bir yılan değil kertenkeledir.
Körelmiş ayak kalıntıları vücudunun alt tarafında, kuyruğa yakın kısımda iki
yanda görülebilir.
 Kertenkeleler
Diğer kertenkeleler gibi zararsız olan ve kış uykusuna yatan
"yılansı kertenkele", yazın ağaçlık ve koruluklardaki çalı altlarında sıkça görülür.
Açık kahve ve oldukça kalın görünen ürkütücü vücudunun boyu 140cm. kadar
olabilir. Bacaklı kertenkelelere de yukarıda bahsedilen birçok yerde rastlanabilir.
Kertenkelelerin en küçüklerinden olan duvar kertenkelelerine duvar üstlerinde
ve aralıklarında rastlanır. Yeşilbaş dediğimiz daha büyük olan yeşil kertenkeleler
40cm. kadar boyda olabilir. Vücut uzunluğunun hemen hemen üçte ikisini kuyruk
oluşturur. Birçok kertenkele, hayatı tehlikeye düştüğü zaman hemen kuyruğunu
bırakır. Kopan kuyruk bir süre hareket eder, ve kertenkele bu şekilde kopan
kuyruğu ile düşmanı aldatarak ondan kurtulabilir. Kopan kuyruğun yerine zamanla
yenisi çıkar. Farklı bölgelerde yaşayan kertenkele renkleri farklılık
gösterebilir. Yeşil otlu yerlerde veya ağaçlarda yaşayanlar parlak yeşildir.
Çöllerde yaşayanlar soluk sarı renklerdedir. Yaşadığı yere göre kahverengi
tonlarında olanlar da vardır. Almanya'da Taunus Dağları'nda yaşayan, düz-siyah
renkli olan bir tür de bilinmektedir. Bunların renkleri değişmemesine rağmen, Bukalemun,
rengini çevre rengine göre değiştirebilen ve dilini dışarıya fırlatarak bir
sinek ya da böceği yapışkan diliyle yakalayabilen bir sürüngendir. Kertenkelelerin
boyları türlere göre çeşitlilik göstermektedir. Bazıları 8cm'den bile küçüktür.
Doğu Hint Adaları civarında yaşayan ve "ejderha" olarak adlandırılan türler 3m.
kadar büyüklüğe ulaşabilir. Kertenkeleler genelde böcekle beslenir, küçük fare
ve benzeri gibi diğer küçük hayvanları yiyenleri de vardır. Birkaç kertenkele
türü, hem otçul hem etçildir. Kaplumbağalar haricinde bütün sürüngenlerde
dişler vardır, ancak memelilerdeki gibi değildir. Sadece yılanlarda özel zehir
dişi vardır. Dünya'da sadece birkaç kertenkele türü zehirlidir. A.B.D.'nin
güneyi ve Meksika civarında yaşayan iki kertenkele türü ve bazı İguanalar zehir bezine sahip türler içerir.
Fakat bunların hiçbirinin zehiri, insan için tehlikeli değildir. Çünkü bunlar yılanlar
gibi düşmanlarını zehir dişleriyle ısırıp sokarak zehirlerini injekte edemez, sadece
yakaladığı avını çiğnerken zehiri ağzına akıtabilir. Kertenkeleler insana
zararsızdır ama çok istisna olanları vardır. Sadece Endonezya civarında yaşayan
ve "Komodo Ejderhası" denen büyük bir türün, insana ve bazı ev hayvanlarına
saldırdığı bilinmektedir. Kertenkeleler birçok zararlı böcek üzerinde beslenen önemli
avcı türler içerdiğinden, insana oldukça yararlı hayvanlardır. Ne yazık ki
birçok yerde insanlar tarafından ilk rastlandığında, kertenkeleler de yılanlar gibi
hemen öldürülmektedir. Kertenkeleler bazı ülkelerde besin olarak tüketilmekte,
bazı ülkelerde ise özel zevk olarak beslenmektedir. Ülkemizde zehirli ve
zararlı kertenkele türü bilinmemektedir.
Resim:
Üstte; "Yılansı Kertenkele" ve
yavruları.
Altta; Değişik renkli kertenkeleler
|