Vize'nin Sitesi - İŞARET DİLİ ALFABESİ

İnsanoğlunun tarihi, yeryüzündeki varlığı boyunca zulümlerle doludur. Tarihler boyunca sağlam insanların birbirlerine yaptığı zulümler çok iyi bilinmesine rağmen, bedensel engellilere bilerek ya da bilmeden yapılmış olan zulümler hakkındaki bilgiler genelde bir yerlerde gizli kalmıştır.

Örneğin binlerce yıl, birçok toplumda işitme engellilerin topluma tehlikeli olduğuna inanılarak çok zor şartlarda yaşamaya mahkum edilmiş, hatta birçok ülkede bu kişiler akıl hastanelerine kapatılmış veya çoğu kez öldürülerek onlardan kurtulma yoluna gidilmiştir. Fakat diğer engelliler gibi bugün birçok modern ülkede işitme engellilere, onların bu zorluklarına yardımcı olmak için birçok eğitim kurumları geliştirilerek toplumdaki diğer insanlar gibi yaşama haklarına kavuşturulması başarılmıştır. Bu başarılardan birisi de işaret dili (“sign language”) dediğimiz bir çeşit alfabenin geliştirilerek iletişimin sağlanabilmesidir. Birçok modern ülkede o ülkenin işitme engelliler işaret dili geliştirilmistir. İlk işaret dilinin, Amerika’daki Çeyen denen bir yerli Kızılderili toplumundan esinlenerek geliştirildigi bilinmektedir.

Her doğan bin bebekten biri işitme engelli olmakta, yani yardımcı işitme cihazi yardımı ile bile duyamamaktadır. Dolayısıyla duyma hiç gelişmediğinden, normal alfabe dili öğrenilememektedir. Çünkü normal alfabe dili, duyma ve konuşma diline bağlı olarak geliştirilmiştir. Sonradan olan sağırlık hariç, işitme engelli doğan kişi bir kelimeyi hiçbir zaman duymadığından diğer insanlar gibi konuşma yeteneği kazanamamaktadır.

İşaret Dili Alfabesi

İşaret dili, parmaklar, yüz ve dudak hareketleri ile vücut hareketleri ve bunların kombinasyonları kullanılarak insanlar arasında iletişimi sağlayan bir işaret dili alfabesidir. İlk defa 16. yüzyılda İtalyan doktor Jerome Cardan tarafından geliştirilmiştir, bugüne gelene kadar büyük bir değişim geçirerek insanlığın hizmetine sunulmuştur.

İşaret dili alfabesi sözlü dil alfabesinden tamamen farklıdır. Her ülkenin kendine özgü işaret dili bulunmaktadır, dolayısıyla herkesin kullanabileceği uluslararası bir işaret dili henüz geliştirilememiştir. Amerika’daki işaret dili ASL’dir, ve İngilizlerin kullandığı da SE'dir. Örnegin, ASL’de işaret parmağının dudaklardan aşağı, gögse dogru hareket ettirilmesi kırmızı rengi belirtir. Beş parmağın açık bir şekilde gögüsten dışarı doğru yavaş yavaş kapatılarak çekilip uçları bitişik şekilde gögse dönük olarak gösterilmesi beyaz rengi ifade eder. Yine işaret parmağının dudaklar üzerinde sürtülmesi “bana gerçegi söylemiyorsun” demektir.

Türk işaret dili (TİD)’nin tarihi Osmanlı’lara kadar dayanmaktadır. İlk işitme engeliler okulu’nun 1902'de II. Abdülhamit döneminde kurulduğu ve işaret dilinin kullanıldığı bilinmekle beraber, bu dilin okullarda kullanımının 1953’te kaldırıldığı ve o tarihten beri kullanılmadığı bilinmektedir.

Ülkemizdeki işitme engellilerin sayısı hakkında değişik bilgiler bulunmakla beraber Birleşmiş Milletler raporuna göre sayının 2.5 milyon olduğu söylenmektedir.

İşaret dilinin de konuşma dili gibi erken yaşlarda ögrenilmesi daha yararlı olmaktadır. İşitme engelli çocukların zeka seviyeleri normal konuşanlardan farkli olmadığından özel metotlarla birçok kelimeyi söylemeyi ve konuşmayı da ögrenebilirler. Günümüzde işaret dili bazı modern ülkelerde yazı işaret dili olarak da geliştirilmiştir, bu şekilde işitme engellilerin birçok işlerde çalışabilmesi ve kariyer yapabilme olanağı sağlanabilmiştir.

Ülkemizde TID konusunda bilimsel ve eğitime yönelik kitap, sözlük, eğitim kitapları ve yayınlar sınırlı olmakla beraber, birçok ülkede bunlar yaygınlıkla bulunmakta, birçoğu internette ücretsiz olarak yayınlanmaktadir. ASL ile ilgili birçok internet sitesinde bu konuda sözlükler de yer (http://commtechlab.msu.edu/sites/asl/browser.htm) almaktadır.

Gelecekte ülkemizde de bütün okullarda işaret dilinin öğretildiği, işitme engelliler sınıflarının geliştirilerek engelli vatandaşlara da kendi geleceklerini en iyi şekilde belirleme şansı verilebilmesi hepimizin dileğidir.