Bilgi Damlası 36. İLK EKMEK NE ZAMAN YAPILDI.
Dünya’nın neresine gidersek gidelim, ister ilkel kabilelerin bulunduğu bir yer, isterse en ünlü modern lokantaların bulunduğu bir yer olsun, insanların bulundukları yere özgü olan, somun ekmekten pide’ye çeşitli ekmek yediklerini görebiliriz. Ekmek, kabaca değişik tahılların unundan yapılan temel bir gıdadır. Sadece undan yapılmış katkısız ekmeğin, M.Ö. 9bin yıl kadar önce insan tarafından yenmeye başlandığı bilinmektedir. Bugün yediğimiz ilk ekmeğin M.Ö. 3000 civarında, ekmek mayasını kullanan eski Mısırlılar tarafından bir çeşit toprak soba-fırında pişirilerek yapıldığı bilinmektedir. O zamanlar zenginlerin buğday, orta gelirlilerin arpa ve daha yoksulların da darıyı ekmek yapmak için kullandıkları kaynaklarda yer almaktadır. Değişik çeşit fırın ekmeğinin ilk defa Romalılar tarafından üretildiği, fakir halka parasız dağıtıldığı bilinmektedir. 1202’de İngiltere ekmek fiyatlarını düzenlemede katı kurallar getirmiş, eksik ağırlıkta hileli ekmek satanlara katı cezalar verilmiş, bu yüzden daha sonra ekmeklerin alt kısmında onu üreten fırının damgasının bulunması zorunluluğu getirilmiştir. 1850’de A.B.D.de sayısı 2000 civarında olan fırınlarda yaklaşık 7000 kişi çalışmaktaydı. 1930’larda A.B.D.’de birçok insanın günlük temel gıdası olan ekmeğin içeriğini zenginleştirmek için bir program başlatıldı. Çünkü birçok insanda, anemi, pellegra, beriberi gibi demir ve bazı vitamin eksiklikleri ile ilgili beslenme bozukluğuna bağlı hastalıklar yaygınlaştı. 1998’de A.B.D. ekmek dahil birçok tahıl ürününe, hamilelikte son derece gerekli olan, yani çocuk gelişimi için anahtar bir besin olan folik asit (B9 vitamini) konulmaya başlandı. 1910’da kişi başına yılda 95kg olan un tüketimi 65kg’a düştü. Bugün Avrupa’da yılda 25milyon ton ekmek üretildiği bilinmekte olup olup Almanya ve İngiltere’nin payı %60’tır. Almanya’da yaklaşık 18bin fırın bulunmaktadır. Almanya ve Avusturya’da yıllık kişi başı ekmek tüketimi 80kg, İtalya’da 64kg, İspanya’da60 kg iken, İngiltere ve İrlanda da 50kg’dan azdır. Çavuşesku döneminde karneyle ekmek verilen bugün AB’ye kabul edilen Romanya’da yıllık kişi başı tüketim 120kg’dır. Almanya’daki Türk ekmeği üretimi yıllık 500 bin ton olup Almanya’nın ekmek üretiminin %10’unudur. Ülke genelinde yaklaşık 20bin fırının bulunduğu Türkiye’de kişi başı yıllık ekmek tüketiminin 200kg olduğu ileri sürülmekteyse de bunun 150kg kadar olduğu sanılmaktadır. Türkiye’de en pahalı ekmeği Antalya, Bursa, İstanbul, Kocaeli, Tekirdağ ve Yalova yerken, en ucuz ekmeği Amasya ve Çorum’un yediği bildirilmekedir. Dünya’daki ekmeğin çoğu buğdaydan yapılmakla beraber bazı ülkelerde değişik tahıllardan da yapılanlar vardır. Meksika’da mısır ekmeği “tortilla”, İskoçya’da arpa veya yulaf ekmeği “bannock” olarak bilinir. Türkler’in en yaygın ekmeklerinden biri olan pideyi, “pitta” adıyla dünyanın birçok yerinde Yunanlılar’dan Pakistanlılar’a kadar kendine mal etmeyen ülke kalmamış gibidir. Birçok çeşit ekmek üreten İsveç’te çavdar ekmeği de ünlüdür. Uzak-doğuda pirinç unu oldukça yaygındır. En az 500 farklı çeşit ekmek üreten Almanya fırıncılıkta Dünya’da birincidir. Bugün yediğimiz beyaz ekmek, öğütülmüş buğdayın sadece iç kısmından elde edilen undan yapılır. Beyaz ekmek, ekmeğe birçok açıdan ekmekliğini kazandıran gluten proteinini içerir. Fakat bazı kişilerin bağırsakları gluteni sindirmede zorluk çeker ve bağırsak hastalıkları ortaya çıkabilir. Mısır, yulaf, darı ve pirinç unu glutensizdir. Bitkiler özellikle başta olmak üzer birçok canlı türünün gen kaynağı (anavatanı) olarak bilinen Türkiye, Dünya’da birçok çeşidi bulunan ekmeklik buğdayın da anavatanıdır. Buğdayın ilk defa M.Ö. yaklaşık 9bin yıl kadar önce Karacadağ civarında kültüre edildiği bilinmektedir. Dünya’da kişi başı ortalama buğday tüketimi 67kg olmakla beraber, Kırgızistan 239kg ile ilk sırayı almaktadır (FAO, 2003). 2007 Dünya buğday üretimi 600 milyon tondur; Çin Dünya’da, Rusya Avrupa’da ilk sıradadır. Türkiye Dünya’da sekizinci, Avrupa’da dördüncüdür. Türkiye’deki besin tüketiminin %58’i ekmek ve diğer tahıl ürünleri oluşturur. Bunu, mercimek, nohut ve diğer baklagiller izler. Yarım kg buğday üretimi için yaklaşık 500 litre su gerekmektedir. Dünya’nın üçte ikilik kısmında kişi başına düşen günlük su tüketimi ortalaması 60litreden az iken Dünya’nın en kurak yerlerinden olan Güney Avustralya’da tüketim kişi başına 445litre (2002), ABD’de 575litredir (2008). Çin’de ise 86litredir. Milyonlarca ekmeğin her gün çöpe atıldığı, yaklaşık 7 milyarlık bir nüfusu barındıran Dünya’da 1 milyardan fazla insan açlıkla savaşıyor. Bugün bazılarımız bilgisayar ya da son model cep telefonunu çocuklarına beğendiremezken, Dünya’da her gün yaklaşık 16.000 çocuk (her beş saniyede bir çocuk), değil bir parça ekmek bulabilmek, açlıktan veya açlıkla ilgili hastalıktan ölüyor. 2006’da yaklaşık 9.7milyon çocuk besinsizlik dolayısıyla daha beş yaşına gelemeden ölmüştür. Doç.Dr. Selçuk Yurtsever,
Bu mail adresi spam botlara karşı korumalıdır, görebilmek için Javascript açık olmalıdır
|
Bilgi Damlası 
